„Co będzie lepsze dla mojego dziecka: PECS czy Mówik?”. To pytanie bardzo często zadają rodzice dzieci, które mają trudności z komunikacją. Jedni słyszą, że najlepiej zacząć od obrazków, inni otrzymują zalecenie korzystania z aplikacji na tablecie. Problem pojawia się wtedy, gdy próbujemy wskazać jedno rozwiązanie jako najlepsze dla wszystkich. Tymczasem wybór odpowiedniego systemu komunikacji alternatywnej i wspomagającej powinien wynikać z potrzeb konkretnego dziecka, a nie z popularności danej metody.
W swojej pracy spotykam dzieci o bardzo różnych możliwościach komunikacyjnych. Niektóre dopiero odkrywają, że mogą samodzielnie zainicjować kontakt z drugą osobą. Inne potrafią już przekazywać podstawowe potrzeby, ale potrzebują narzędzia, które pozwoli im powiedzieć znacznie więcej.
Dlatego zanim odpowiem rodzicom, czy wybrać PECS, czy Mówik, chcę wiedzieć, jak dziecko komunikuje się dzisiaj i czego potrzebuje, żeby robić to skuteczniej.
Czym jest PECS i jak działa?
PECS, czyli Picture Exchange Communication System, to system komunikacji oparty na wymianie symboli obrazkowych.
W początkowych etapach dziecko uczy się przekazywać drugiej osobie obrazek przedstawiający przedmiot lub aktywność, którą chce otrzymać. W ten sposób odkrywa, że może samodzielnie zainicjować komunikację i uzyskać odpowiedź od otoczenia.
Wyobraźmy sobie dziecko, które chce pobawić się bańkami mydlanymi, ale nie potrafi o nie poprosić. Dzięki odpowiednio prowadzonej nauce PECS może przekazać dorosłemu symbol baniek, a dorosły odpowiada na ten komunikat. To ważny moment, ponieważ dziecko zaczyna doświadczać sprawczości.
PECS nie ogranicza się jednak do prostego schematu „daję obrazek i dostaję przedmiot”. System obejmuje kolejne etapy, w których rozwijane są bardziej złożone umiejętności komunikacyjne, w tym budowanie wypowiedzi i komentowanie.
Czym jest Mówik?
Mówik to polskie narzędzie do komunikacji alternatywnej i wspomagającej, wykorzystujące symbole oraz syntezę mowy. Dziecko wybiera odpowiednie symbole na ekranie urządzenia, a aplikacja odczytuje utworzony komunikat. Dzięki temu może przekazywać nie tylko podstawowe potrzeby, ale również informacje, pytania, emocje i bardziej rozbudowane wypowiedzi.
Przykładowo dziecko może zakomunikować:
- „Chcę iść na plac zabaw”.
- „Nie podoba mi się ten dźwięk”.
- „Potrzebuję pomocy”.
- „Chcę opowiedzieć, co wydarzyło się w przedszkolu”.
Oczywiście zakres komunikacji zależy od indywidualnych możliwości dziecka, odpowiedniej konfiguracji narzędzia i sposobu jego wprowadzania.
PECS czy Mówik – jakie są najważniejsze różnice?
Podstawowa różnica dotyczy sposobu korzystania z obu rozwiązań.
PECS jest ustrukturyzowanym systemem nauczania komunikacji, którego charakterystycznym elementem jest fizyczna wymiana obrazków.
Mówik jest elektronicznym narzędziem AAC, umożliwiającym tworzenie komunikatów z wykorzystaniem symboli i głosu urządzenia.
PECS może być szczególnie pomocny podczas nauki inicjowania komunikacji. Mówik oferuje możliwość budowania rozbudowanego słownika i korzystania z komunikatów odczytywanych przez urządzenie. Nie oznacza to jednak, że każde dziecko musi najpierw opanować PECS, aby móc korzystać z Mówika.
PECS nie jest obowiązkowym etapem przed wprowadzeniem komunikatora elektronicznego. Odpowiednio dobrane urządzenia AAC mogą być wykorzystywane również przez osoby dopiero uczące się komunikowania.
Czy PECS jest odpowiedni dla każdego dziecka?
Nie ma jednej metody, która będzie równie skuteczna u wszystkich dzieci. Podczas wyboru PECS warto uwzględnić między innymi możliwości ruchowe dziecka, sposób reagowania na symbole, aktualne umiejętności komunikacyjne oraz warunki, w których system będzie wykorzystywany.
Istotne jest również przygotowanie dorosłych do prawidłowego prowadzenia nauki. Samo wydrukowanie obrazków i umieszczenie ich na tablicy nie oznacza jeszcze stosowania PECS. Jest to określony system, który ma własną strukturę i zasady nauczania.
Czy dziecko musi znać symbole, żeby korzystać z Mówika?
Rodzice czasami obawiają się, że aplikacja komunikacyjna będzie zbyt trudna, ponieważ dziecko nie rozpoznaje jeszcze wszystkich symboli. Tymczasem umiejętność posługiwania się symbolami może rozwijać się podczas korzystania z AAC.
Dorosły pokazuje dziecku, jak używać komunikatora w naturalnych sytuacjach. Wskazuje odpowiednie symbole, jednocześnie wypowiadając komunikat i reagując na próby komunikacji. Takie modelowanie pomaga dziecku stopniowo poznawać znaczenie symboli oraz sposób wykorzystywania ich do porozumiewania się.
Nie należy więc zakładać, że dziecko musi najpierw opanować cały zestaw umiejętności, aby otrzymać dostęp do komunikatora.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze AAC?
Zanim wybierzemy konkretny system, warto odpowiedzieć na kilka pytań.
Jak dziecko obecnie komunikuje potrzeby? Czy samo inicjuje kontakt? Czy może skutecznie odmówić, poprosić o pomoc albo opowiedzieć o swoich doświadczeniach? Jakie ma możliwości ruchowe i sensoryczne?
Równie ważne jest środowisko.
Czy rodzice i nauczyciele będą potrafili korzystać z wybranego rozwiązania? Czy dziecko będzie miało do niego dostęp również poza gabinetem terapeutycznym?
Nawet najlepiej dobrane narzędzie nie spełni swojej funkcji, jeżeli będzie wykorzystywane wyłącznie podczas jednej godziny terapii tygodniowo.
Czy można łączyć różne sposoby komunikacji?
Tak. Komunikacja człowieka nie musi ograniczać się do jednego narzędzia. Dziecko może wykorzystywać gesty, mowę, symbole oraz komunikator elektroniczny, zależnie od swoich możliwości i sytuacji.
Warto jednak pamiętać, że PECS jest konkretnym systemem nauczania, dlatego ewentualne łączenie rozwiązań powinno być przemyślane i odpowiednio zaplanowane przez specjalistę. Najważniejsze jest zapewnienie dziecku skutecznego i dostępnego sposobu komunikacji.
Jutrzenka o autyzmie: nie wybieraj metody, zanim poznasz potrzeby dziecka
Kiedy rodzic pyta mnie, co jest lepsze, PECS czy Mówik, nie chcę odpowiadać na podstawie samej nazwy narzędzia. Chcę najpierw poznać dziecko. Zrozumieć, jak komunikuje się z otoczeniem, jakie ma trudności, co już potrafi i czego potrzebuje. Dopiero wtedy możemy odpowiedzialnie rozmawiać o wyborze odpowiedniego rozwiązania.
Celem AAC nie jest nauczenie dziecka obsługi konkretnego systemu, lecz umożliwienie mu skutecznego wyrażania własnych myśli, potrzeb i emocji.
Dlatego zamiast pytać, czy PECS jest lepszy od Mówika, zapytajmy: które rozwiązanie pozwoli temu konkretnemu dziecku lepiej porozumiewać się ze światem? To właśnie od tego pytania powinniśmy zaczynać.


