„Oddaj koledze, przecież trzeba się dzielić!” – wielu rodziców wypowiada te słowa niemal odruchowo. Kiedy jednak dziecko stanowczo odmawia, łatwo uznać, że jest egoistyczne albo źle wychowane. Tymczasem niechęć do dzielenia się zabawkami najczęściej wynika z etapu rozwoju, a nie ze złej woli. Zanim zareagujemy oceną, warto zrozumieć, co naprawdę stoi za takim zachowaniem.
Jestem psychologiem, więc w swojej pracy często rozmawiam z rodzicami, którzy martwią się, że ich dziecko nie chce pożyczać swoich zabawek innym dzieciom. Zawsze wtedy zachęcam ich, by spojrzeli na tę sytuację z perspektywy rozwoju dziecka, a nie oczekiwań dorosłych.
Dla małego dziecka zabawka to nie tylko przedmiot
Dorosłym łatwo powiedzieć: „To tylko samochodzik” albo „Przecież za chwilę go odzyskasz”. Dla kilkuletniego dziecka wygląda to zupełnie inaczej.
Ulubiona zabawka daje poczucie bezpieczeństwa, przewidywalności i kontroli. Często wiąże się z emocjami, wspomnieniami i codziennymi rytuałami. Oddanie jej, nawet na chwilę, może być odbierane jako realna strata.
To szczególnie widoczne u młodszych dzieci oraz u dzieci w spektrum autyzmu, które często mocniej przywiązują się do określonych przedmiotów i rutyn.
Dzielenie się to umiejętność, której trzeba się nauczyć
Wielu rodziców zakłada, że dziecko powinno samo wiedzieć, jak dzielić się z innymi. Tymczasem ta umiejętność rozwija się stopniowo. Żeby świadomie podzielić się zabawką, dziecko musi:
- rozumieć perspektywę drugiej osoby,
- umieć odroczyć własną potrzebę,
- mieć poczucie bezpieczeństwa,
- wiedzieć, że zabawka do niego wróci.
To kompetencje, które dojrzewają wraz z rozwojem emocjonalnym i społecznym.
Czy trzeba zmuszać dziecko do dzielenia się?
Moim zdaniem – nie. Zmuszanie dziecka do oddania zabawki często przynosi odwrotny efekt. Zamiast uczyć empatii, buduje napięcie i poczucie, że jego granice nie są respektowane.
Nie oznacza to oczywiście, że dziecko może zawsze odmawiać wszystkiego. Chodzi o to, by uczyć je dzielenia się stopniowo, z poszanowaniem jego emocji.
Jak wspierać dziecko w nauce dzielenia się?
Najlepiej zacząć od codziennych sytuacji, bez presji i zawstydzania.
Szanuj własność dziecka
Jeżeli jakaś zabawka jest dla dziecka szczególnie ważna, pozwól mu zdecydować, że nie chce jej pożyczyć. Możesz wcześniej ustalić, że na plac zabaw zabieracie takie zabawki, którymi łatwiej będzie się podzielić.
Ucz wymiany
Dzielenie się nie zawsze oznacza oddanie czegoś bezwarunkowo. Dzieci dużo łatwiej uczą się współpracy, gdy widzą zasadę: „Teraz pobawisz się Ty, a za chwilę wróci do mnie”. To daje poczucie przewidywalności.
Pokazuj swoim przykładem
Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację. Jeżeli widzą dorosłych, którzy dzielą się, pytają o zgodę i szanują cudzą własność, łatwiej przenoszą te zachowania do swoich relacji.
A co, jeśli dziecko jest w spektrum autyzmu? U dzieci w spektrum autyzmu trudność z dzieleniem się może mieć dodatkowe przyczyny.
Często wiąże się z:
- potrzebą przewidywalności,
- silnym przywiązaniem do konkretnych przedmiotów,
- trudnościami w elastycznym reagowaniu,
- większym poczuciem bezpieczeństwa związanym z ulubioną zabawką.
W takich sytuacjach tym bardziej warto unikać przymusu. Znacznie skuteczniejsze jest stopniowe ćwiczenie wspólnej zabawy, naprzemienności i współpracy w spokojnych warunkach.
Jutrzenka o autyzmie – empatii nie da się wymusić
W swojej pracy często powtarzam, że empatia nie rodzi się z nakazów, lecz z poczucia bezpieczeństwa, zrozumienia i dobrych doświadczeń w relacjach.
Jeżeli chcemy, żeby nasze dzieci potrafiły dzielić się z innymi, najpierw pokażmy im, że ich emocje i granice również są ważne.
Bo dziecko, które czuje się szanowane, z czasem samo zaczyna szanować potrzeby innych. I dopiero wtedy dzielenie się przestaje być obowiązkiem, a staje się naturalnym elementem budowania relacji.
