Dziecko macha rękami, buja się albo wydaje powtarzalne dźwięki? Dla wielu dorosłych to sygnał „dziwnego zachowania”. Dla specjalisty – ważna informacja o tym, jak dziecko radzi sobie z emocjami i bodźcami. Czym jest stimming i dlaczego jego tłumienie może przynieść więcej szkody niż pożytku?
Jestem psycholożką i specjalistką spektrum autyzmu, dlatego w swojej pracy bardzo często spotykam się z sytuacją, w której rodzice próbują „zatrzymać” pewne zachowania dziecka – nie dlatego, że chcą źle, ale dlatego, że ich nie rozumieją.
Jednym z takich zachowań jest właśnie stimming.
Czym jest stimming?
Stimming (ang. self-stimulatory behavior) to powtarzalne ruchy lub dźwięki, które mogą przybierać różne formy: bujanie się, machanie rękami, kręcenie przedmiotami, powtarzanie dźwięków czy słów.
W spektrum autyzmu stimming występuje bardzo często, ale nie jest zjawiskiem zarezerwowanym wyłącznie dla tej grupy. Każdy z nas ma swoje „mikro-stimmingi” – stukamy długopisem, kręcimy nogą, bawimy się włosami w stresie.
Różnica polega na intensywności i funkcji, jaką to zachowanie pełni.
Dlaczego dzieci się „stymują”?
Z perspektywy psychologicznej, stimming to przede wszystkim mechanizm samoregulacji. Dziecko nie robi tego „dla efektu” ani „na pokaz”.
Robi to, żeby:
- obniżyć napięcie,
- poradzić sobie z nadmiarem bodźców,
- rozładować emocje,
- uspokoić układ nerwowy,
- zwiększyć koncentrację.
W przypadku dzieci w spektrum autyzmu, świat często jest bardziej intensywny – dźwięki, światło, emocje innych ludzi. Stimming pomaga ten świat „ogarnąć”.
Dlaczego tłumienie stimmingu to błąd?
Wielu dorosłych reaguje automatycznie: „nie rób tak”, „uspokój się”, „przestań się bujać”. Z zewnątrz to może wyglądać jak coś, co trzeba „naprawić”.
Problem w tym, że wówczas zabieramy dziecku jego sposób radzenia sobie z przeciążeniem.
Jeśli dziecko nie może się regulować, napięcie nie znika, lecz rośnie. I bardzo często wraca w innej formie:
- wybuchu emocji,
- wycofania,
- trudniejszych zachowań.
Dlatego zamiast eliminować stimming, warto go zrozumieć.
Kiedy stimming nie wymaga interwencji?
Jeśli zachowanie:
- nie zagraża zdrowiu dziecka,
- nie powoduje bólu,
- nie utrudnia funkcjonowania,
najczęściej najlepszą reakcją jest… brak reakcji. A dokładniej – akceptacja.
W podejściu opartym na wiedzy o neuroróżnorodności uznajemy, że nie każde nietypowe zachowanie wymaga korekty.
Kiedy warto poszukać alternatywy?
Są jednak sytuacje, w których stimming może być niebezpieczny – na przykład gdy dziecko uderza się, gryzie lub wykonuje ruchy, które mogą prowadzić do urazu. Wtedy również nie wprowadzamy zakazu, lecz zmieniamy formy regulacji.
Można zaproponować:
- piłeczki sensoryczne,
- przedmioty do ściskania,
- aktywność ruchową,
- inne bezpieczne formy rozładowania napięcia.
To podejście nie odbiera dziecku regulacji, tylko ją wspiera.
Stimming jako „język ciała”
W swojej pracy często powtarzam: każde zachowanie coś komunikuje. Stimming nie jest problemem do naprawienia, lecz… informacją.
Może komunikować:
- „jest mi za głośno”,
- „jestem przeciążony”,
- „potrzebuję chwili dla siebie”,
- „próbuję się skupić”.
Jeśli zaczniemy widzieć stimming w ten sposób, zmieni się nasze podejście do niego.
Jutrzenka o autyzmie – najważniejsza jest zmiana myślenia
Spektrum autyzmu nie polega na tym, żeby „dopasować dziecko do normy”. Polega na tym, żeby zrozumieć, jak ono funkcjonuje i jak możemy je wspierać.
Zamiast pytać: „jak to zatrzymać?”, warto zapytać: „dlaczego to się pojawia?”. Dopiero wówczas można zacząć realną pomoc. Bo kiedy rozumiesz zachowanie dziecka, przestajesz z nim walczyć, a zaczynasz je wspierać.
