Bardzo często do mojego gabinetu trafiają rodzice, którzy mówią: „Dostaliśmy sprzeczne informacje ze szkoły i od psychologa, u którego konsultowaliśmy dziecko. Jedni mówią, że powinniśmy zdiagnozować dziecko pod kątem ADHD, inni, że pod kątem autyzmu. Objawy są podobne. Trudno mi zrozumieć, z czym naprawdę mierzy się moje dziecko”.
To bardzo ważne, że chcą dowiedzieć się tego od specjalistów. Bo choć ADHD i spektrum autyzmu mogą wyglądać podobnie na pierwszy rzut oka, to zarówno ich źródła, jak i mechanizmy oraz potrzeby dziecka są zupełnie inne. Zrozumienie tych różnic to pierwszy krok do trafnej diagnozy i realnego wsparcia.
Podobne objawy, różne przyczyny
Zarówno w ADHD, jak i w spektrum autyzmu mogą pojawiać się trudności z koncentracją, nietypowa wrażliwość sensoryczna, impulsywność czy silne emocje. To właśnie dlatego tak łatwo o pomyłkę. Różnica tkwi jednak nie w samym zachowaniu, ale między innymi w powodzie, dla którego ono się pojawia.
ADHD – problemem jest regulacja
W ADHD główne trudności dotyczą uwagi, impulsywności i nadmiernej aktywności. Dziecko często chce być w kontakcie z innymi, szuka relacji, rozmowy, zabawy. Problemem więc w tym przypadku nie jest brak potrzeby kontaktu, lecz trudność w jego regulowaniu.
Dzieci z ADHD bywają chaotyczne, szybko się nudzą, reagują impulsywnie, ale ich zachowania są zazwyczaj spontaniczne i zmienne.
Spektrum autyzmu – wyzwaniem są relacje, komunikacja i spontaniczność
W spektrum autyzmu trudności koncentrują się wokół komunikacji społecznej, relacji oraz powtarzalnych zachowań. Dziecko może unikać kontaktu, nie inicjować relacji lub wchodzić w nie w sposób schematyczny, jednostronny.
Często pojawia się silna potrzeba rutyny, przewidywalności i stałości. Zmiany bywają źródłem dużego stresu, a powtarzalność daje poczucie bezpieczeństwa.
Relacje społeczne – tu różnice są najbardziej widoczne
Dzieci z ADHD zazwyczaj chcą i szukają kontaktu, nawet jeśli ich zachowanie bywa trudne dla otoczenia. Dzieci w spektrum autyzmu często nie szukają relacji w sposób spontaniczny albo nie wiedzą, jak je budować.
To jedna z kluczowych różnic, którą zawsze biorę pod uwagę w procesie diagnostycznym.
Rutyna kontra chaos
Najbardziej charakterystyczne różnice pomiędzy tymi dwoma zachowaniami dotyczą sposobu odbierania świata.
W spektrum autyzmu to rutyna porządkuje świat i daje poczucie bezpieczeństwa. W ADHD świat często jest zmienny, dynamiczny i trudny do zatrzymania.
To, co w umyśle i zachowaniu osób z ADHD bywa określane jako „bałagan” czy „nadmiar”, w spektrum autyzmu częściej przyjmuje formę sztywności i powtarzalności.
Dlaczego właściwe rozróżnienie jest tak ważne? Trafna diagnoza stwarza przestrzeń do optymalnego wsparcia i doboru właściwych strategii, w zależności od postawionego rozpoznania.
W diagnozie kluczowe są dwie kwestie: wiedza i doświadczenie specjalisty oraz zasoby z jakich korzysta w swojej pracy. Dziś dysponujemy wieloma wystandaryzowanymi narzędziami, takimi jak ADOS-2 czy CONNERS-3. Właściwie zabrane informacje oraz umiejętność ich analizy w oparciu o normy pozwala usystematyzować objawy w odniesieniu do obowiązujących kryteriów diagnostycznych i podjąć decyzję o finalnym rozpoznaniu.
Jutrzenka o autyzmie i ADHD – z praktyki
Powyższy tekst ma na celu jedynie nakreślenie ogromnego obszaru jakim jest diagnoza kliniczna oraz wskazanie kierunku, w którym należy patrzeć na różnice pomiędzy osobami ze spektrum autyzmu i ADHD. W mojej pracy nie chodzi o przypisanie dziecku etykiety, lecz o zrozumienie, jak ono funkcjonuje, co jest dla niego trudne i jak można je realnie wesprzeć. Każde dziecko potrzebuje innego podejścia, nawet jeśli objawy na pierwszy rzut oka mogą wydawać się podobne.
Jeśli chcesz pogłębić wiedzę na temat różnic między spektrum autyzmu a ADHD albo nauczyć się rzetelnej diagnostyki, zapraszam Cię do dalszego kontaktu i do śledzenia moich materiałów. Wiedza zmienia jakość wsparcia i, oczywiście, jakość życia dziecka.
Małgorzata Jutrzenka
