Nazywam się Gosia Jutrzenka – jestem psychologiem, specjalistką spektrum autyzmu i ADHD, a także międzynarodowym, niezależnym certyfikowanym trenerem ADOS-2. Na co dzień pracuję z dziećmi, rodzicami i specjalistami. I bardzo często słyszę to zdanie: „Coś mnie niepokoi, ale nie wiem, czy mam rację”.
Dlatego chcę dziś wyjaśnić temat, który wraca jak bumerang. I zaznaczam – nie jest moim celem straszyć, wywoływać niepokój. Chcę natomiast dać rodzicom narzędzia do uważnej obserwacji dziecka.
Zacznijmy od rzeczy najważniejszej: pojedynczy sygnał nie oznacza diagnozy spektrum autyzmu. Należy pamiętać, że dzieci rozwijają się w różnym tempie. Natomiast powtarzające się trudności w określonych obszarach są informacją, że warto przyjrzeć się rozwojowi dziecka szerzej i spokojnie.
Oto pięć wybranych obszarów, na które zwracam szczególną uwagę w swojej pracy.
1. Brak reakcji na imię przy prawidłowym słuchu
Jeśli dziecko nie reaguje na wołanie po imieniu, a badania słuchu nie wykazują nieprawidłowości, problemem często nie jest słyszenie, lecz trudność w przetwarzaniu bodźców słuchowych. W spektrum autyzmu komunikacja społeczna bywa odbierana inaczej, mniej intuicyjnie.
2. Trudności z inicjowaniem wspólnego pola uwagi
Bardzo ważnym elementem jest inicjowanie wspólnej uwagi wzrokiem i gestem lub słowem. Gdy dziecko zobaczy ciekawy obiekt, powinno chcieć się podzielić swoim odkryciem z drugą osobą. Często w tej sytuacji spogląda wtedy na nas, następnie na przedmiot dodatkowo wskazując na niego palcem lub nazywając go, a następnie spogląda na nas, żeby upewnić się, że dostrzegliśmy to, co go zainteresowało. Wspólne pole uwagi to fundament komunikacji, relacji i późniejszego rozwoju mowy. Jego brak lub ograniczenie bywa jednym z wczesnych sygnałów w spektrum autyzmu.
3. Powtarzalne zachowania i nietypowa zabawa
Kręcenie przedmiotami, ustawianie ich w rzędach, skupienie na jednym elemencie zabawki, zamiast na jej funkcji. To nie jest „zła zabawa”, lecz bardzo często sposób regulowania emocji lub bodźców, których świat dostarcza dziecku zbyt intensywnie.
4. Trudności w relacjach z rówieśnikami
To unikanie wspólnej zabawy, brak zainteresowania innymi dziećmi lub trudność w rozumieniu zasad społecznych. Dla dzieci w spektrum relacje nie są oczywiste. One nie „wchłaniają” ich same ze środowiska, lecz muszą się ich nauczyć.
5. Silna potrzeba rutyny i przewidywalności
Zmiana planu, inna droga czy dotykające się produkty na talerzu potrafią wywołać bardzo silne emocje. Rutyna daje poczucie bezpieczeństwa. Gdy świat jest chaotyczny, schematy pomagają dziecku go uporządkować.
Co dalej, jeśli rozpoznajesz te sygnały?
Najważniejsze: nie diagnozuj dziecka samodzielnie. Diagnoza spektrum autyzmu to proces. Jednym z narzędzi, które wykorzystuje się w rzetelnej, wystandaryzowanej ocenie funkcjonowania dziecka, jest ADOS-2.
Dlatego tak istotne są kompetencje osób, które prowadzą badania. Szkolenie ADOS-2 daje specjalistom konkretne narzędzia diagnostyczne, a rodzicom poczucie, że ich dziecko jest oceniane w sposób obiektywny, uporządkowany i zgodny z międzynarodowymi standardami.
Pamiętaj, że wczesne wsparcie nie zamyka dziecka w schematach, lecz otwiera możliwości komunikacji: zmniejsza frustrację, porządkuje codzienność i pomaga dziecku lepiej funkcjonować w świecie, który bywa dla niego trudny.
Gdy coś Cię was niepokoi, to wystarczający powód, by poszukać wiedzy i wsparcia. Czasem jedna rozmowa, jedno badanie czy jedno dobrze przeprowadzone szkolenie zmienia bardzo wiele.
Jeśli interesuje Cię rzetelna diagnostyka lub szkolenie ADOS-2, zapraszam do dalszego kontaktu i do śledzenia moich materiałów. Wiedza naprawdę ma moc, zwłaszcza wtedy, gdy stoi za nią doświadczenie i empatia.
Małgorzata Jutrzenka
